İran Aşiretleri

iran woman dance nomad kord kurd tehran sgiraz picture



GORAN AŞİRETLERİ NEDİR?
(İran Aşiretleri)
Şerefnamenin yazıldığı tarihte Irak ve Suriye devletleri henüz yoktu. Kürt aşiretleri”nin bir bölümü Osmanlı, diğer bölümü İran (Safevi devleti) hudutları içinde yaşıyordu. Şerefname, İran/Safevi hudutları içinde kalan bütün aşiretlerin “Goran” adıyla bilindiklerini, kendi zamanında Goranlar dendiğinde tüm “İran Kürtleri”nin anlaşıldığını yazmakta, bunların sadece bir kısmının (hepsinin değil) adlarını aşağıdaki gibi vermektedir:
Siyah Mansur
Çegni
Zengine (Zengene)
Pazuki
*Lek (şeybızeyni-Şeyhbızın)
*Zend (şeyhbızıni)
Rozbahan
Metilec
Hasıri
*Şehrezoli (Şeyhbızıni-Kerküklü)
Mezyar (Arapça çevirmen M.A.A.’ya göre Remziyar)
Gelani
Aminlu
Memeloyi
Keç
Kurani
Zıkti
Kelegır
Hey
Çemişkezek
Arapkerlu (Arapkirlu)
ve adları verilmeyen diğerleri
İran’daki bu “Kürt aşiretleri”nin hepsinin Goran olarak bilindiklerini söyleyen Şerefname, hernasılsa Goranlar’ın ve Goran beylerinin dört kolu (“Dört dalı”) olarak sadece yukarıdaki listenin en başındaki dört aşiretin (veya aşiret grubunun) adlarını verir:
Siyah Mansur
Çegni (Minorsky’de Cigani)
Zengine (Zengene)
Pazuki

Şerefname’de bu dörtlünün ayırt edilmesi, geri kalanları da içerdikleri veya onlar üzerindeki yönetici konumlarından ileri gelebilir.
Safevi Devleti hudutları ve Goran aşiretleri içinde Çemişkezek aşiretinden sözedilmesi, Safeviler’e yardım için İran ve Irak’a yerleştirilen Çemişgezek aşiretlerinin çoğunluğu Çaldıran yenilgisinden sonra kendi emirleri Şah Hasan öncülüğünde geri döndükleri halde, bir kesiminin orada kalmış olmasıdır. Çaldıran sonrasında geri dönen Çemişgezek aşiretleri arasında da Goran adıyla bilinen ve yukarıda adları verilen İran aşiretlerinin bulunması oldukça olasıdır.

http://www.kurdistantime.com/wp-content/uploads/2007/02/1945-mahabad-kurt-cemaati.jpg
KELHUR AŞİRETLERİ İSE;
Şerefname, Kelhur aşireti (Minorsky’de Kalhur/Kalhurr) veya aşiret grubuna da Goran dendiğini yazmaktadır. Arapça çevirmen M.A.A., aşiretin Goran grubundan, beylerinin ise Kelhur kolundan/aşiretinden olduğuna yorumlar bunu.
Kelhur aşiretleri denenler, Kelhur Beyliği’ndeki aşiretlerdir. Bu beylik; Pılıngan (Minorsky’de Palangan), Derteng/Dartang (Minorsky’de Zohab) ve Mahi-deşt (Minorsky’de Kirmanşah) adındaki yerleşmeleri kapsıyordu.
Pılıngan denen bölge Dewdiz (Diwdiz), Nudiz, Dizman, Kıwah-ı Kur, Mur, Kelane, Nişur, Merewidimen ve bazı diğer kale ve kentleri içeriyordu. Kelhur beylerinin bir kolu olan bu bölgenin yöneticileri/beyleri Pılınganlar diye bilinirdi.
Daha eskiden Hılwan (Hılvan) olarak bilindiği söylenen Derteng ise, Bawe (Bave), Baske, Elani, Qel’ae Zincir, Zıvanser, Dıwan (Durman) ve Zermaniki adlı yerleşmelerden bileşiyordu. Şerefname’ye göre bu bölge beylerinden bir bölümünün nüfuzu Dinewer’den Bağdat’a kadar uzanmıştır.
Şerefname’de adı verilen tek Kelhur grubu aşireti “Tilawer” aşiretidir. Şerefname’yi Arapça’ya çeviren M.A.A, bu aşiretin adını “Bilawer (Bilaver)” olarak yazar.
iran438: Iran - Kurdistan: nomadic Kurdish woman - photo by W.Allgower - (c) Travel-Images.com - Stock Photography agency - Image Bank

GELBAĞİ AŞİRETLERİ
Gelbaği, Ustaclu aşiretinden Abbas Aka’nın lakabıdır. “Türk” olduğu söylenen Abbas Aka, ilkin Erdelan yöneticisi Beyke Bey’e, daha sonra da “Bilawer vilayeti”ne sığınmıştır.
Şerefname’nin “Gelbaği Beyleri” bölümünde “Bilawer” vilayetinde yaşayan şu aşiretlerden sözedilir:
Lek (ŞEYHBIZINLI)
Süleymani
Madıki
Kelhur
Gelbaği lakaplı Abbas Aka, bu aşiretler arasına yerleşerek onlarla dostluklar kurmuş, Şah Tahmasp zamanında ise kendisine Bilawer nahiyesi ile buradaki 12 kabilenin yöneticiliği/beyliği verilmiştir. Bunun üzerine O’nun etrafında toplanan aşağıdaki aşiretlerin topuna birden Gelbaği adı verilmiştir:
Süleymani
Barki
Kelhur
Remziyar
Gelbaği Beyliği içindeki aşiretler bunlardır. Ustajlu (Ustaclu) aşireti de bu beyliktedir.

http://f28.parsimony.net/forum68141/messages/1130.htm
(Kaynak:Seyfi CENGİZ)

Şerefname de aşiret künyeleri nakşedilirken liderin ait olduğu aşiret adı ile anılmışlardır.Ama bu aşiretlerde diğer aşiretlerden de çadırlar obalar bulunmaktadır.Melez Lek ve Türkmen avşarlarının Çukurova ya ve Rakka ya sürülmeleri beraber yaylamaları gibi..Kart kurt efsanesine inanan yok bunu böyle bilelim ama evlenmelerle karışan bir kavim olduğunu da görelim.
Şerefname de Şeyhbızıni adı Derde denilen yerde yerleşik diye zikrediliyor.Lek aşiretinin küçük bir obası-grubu olan Şeyhbızıni-bızeyni ya da Şeyhhüseyniler ileri de aşiretin omurgası oluyorlar.
KÜNYE-İ ZEYNEL ABİDİN....
İşte Zeynel Abidin Künyesi şöyle geçiyor şerefname de..
''Zırkan Beyleri
>Derzini, Gırdıkan, Lice (Atak) ve Tercil’den oluşan beyliğin yöneticileri “Zırkanlılar” diye bilinirdi. Şerefname Zırkan beylerinin ceddinin Şam’dan Mardin’in Atak (Lice) nahiyesine göçeden “Şeyh Hasan” (“Seyit Hasan”) adında bir “Arap” şeyhi olduğunu söyler. O’nun Atak’a yerleştiği tarihi Amed, Mardin, Harput, Mıcıngerd ve Hasankeyf’i Selçuklu Sultanı adına Emir Artuk’un yönettiği döneme yerleştirir. Şeyh Hasan’ın kendisi ya da oğlu Hasan, burada Artuk bin Ekseb’in kızıyla evlenir. Emir Artuk tarafından Tercil (Hazro civarında) nahiyesinin hükümdarı olarak atanır. Zamanla Mardin ve bağlı yerlerin hemen tümünde yönetimi eline alan bu Seyit Hasan (Şeyh Hasan), mavi gözlü olduğu veya sürekli mavi elbise giydiği için “Şeyh Hasan-ı Ezraki” veya “Şeyh-i Ezraki (Mavili Şeyh)” diye ünlenmiş, Zırki adı da rivayete göre “Ezrak” (mavi, mavili, mavi elbiseli) sözcüğünden türemiştir.
***Seyit Hasan’ın soyunun İmam Ali’ye dayandığını yazan Şerefname, O’nun şeceresini babadan oğula şu şekilde verir: *İmam El-Murtaza Ali,
*Hz.Hüseyin,
*Zeynel Abidin,
*Muhammed El Bakır,
*Seyit Cafer (Cafer-i Sadık olmalı, SC),
*Seyit İsmail El-Ekber,
*Seyit Yahya El-Ekna,
*Seyit Cafer El-Katil,
*Seyit Tahir,
*Seyit Ali,
*Seyit Kasım,
*Sefil,
*Seyit Ahmet,
*Seyit Abdurrahman,
*Seyit Hasan (Zırkanlılar’ın atası olan Seyit Hasan-ı Ezraki). Bu soyağacı Şeyh Hasan Ezraki ve Zırkanlılar’ın o tarihteki inançlarına açıklık getirmektedir. Şerefname,
Şeyh Hasan’ın ;
Ahmet, Süleyman, Kasım, Yusuf ve Hüseyin ...adlarında beş oğlunun adların verir. Tercil ve Atak (Hazro ve Lice)’ın bir zaman için Şeyh Hasan ve burada adlarını verdiği oğulları tarafından yönetildiğine işaret eder. Şerefname’nin Tercil Beyleri bölümündeki bilgilere göre bu evin yönetimi Akkoyunlu Uzun Hasan peryodunda ve sonrasında hala sürmektedir. Akkoyunlular’la karşılıklı evlilikler yaptıkları ve bir süre için Bitlis Beyliği’nin de Zırkanlılar’ın yönetimine verildiği anlaşılmaktadır (Bkz. Şerefname, s. 278-279)...
-Şimdi Şeyh Hasan ın oğlu Hüseyin acaba Gazi Şeyh Hüseyin midir?..
Şeyh Hüseeyinden önce Lek-Zend-Zırkan-Leylani ve diğer adlarla anılan lek şivesi ile konuşan fermanlı aşiret Osmanlı da Şeyhhüseyni(Şeğuzani) ve yetiştirdikleri bızın-keçilerden dolayı Şeyhbızın ya da Yemen deki Bazan adını verdikleri Revandız-Oramar altından Erbil e kadar uzanan bölgeye verdikleri Bazan(Bızeyn,Barzan,Bazeyan) adından dolayı ileriye çıkan ailenin adı ile mi anılmışlardır?..Bunu zaman gösterecek ben artık araştırmaktan yoruldum.

-AŞİRETLER...
(* yıldızlı olan bize akraba ve Laki-Şeyhbızıni dir.Dilleri Kırmancı değil Leki şivesidir.)



Hiç yorum yok:

  © Blogger template 'Minimalist H' by Ourblogtemplates.com 2008

Back to TOP