Kürecik aşiretinin tanıtımı ve diğer komşu aşiretler

Kürecik aşiretinin tanıtımı ve diğer komşu aşiretler Şahin Aydın
Kürecik Aşireti, Meleti (Malatya) Kilin Êrxan (*Akçadağ) ilçesinin batısında ve Malatya-Ankara Karayolunun 64.km. üzerindedir. Kürecik Aşireti yörede bilinen-tanınan Sinamilan, Alxas, Rişvan, Atmi aşiretleriyle komşudur. Yaşlıların anlatımına göre Kürecik aşireti Yavuz Sultan Selim döneminde yani, 16. yüzyıl başlarında buralara gelmişler. O dönemde Dersim Eyaleti bugünkü Tunceli`yi, Elazig`i, Sivas`in önemli bir bölümünü, Malatya'nin önemli bir bölümü, Bingöl ve Erzincan`i kucaklayan büyük bir eyalet idi. Kürecik aşiretinin yerleştiği yer ise devlet
tarafından adı verilen Aksüt köyünün yan tarafında bulunmaktadır, kürtçe adı ise gundê Topkinona mezra olarak bağlanır. Kürecik ismine ilk olarak yazılı kaynaklarda Osmanlinin vergi
belgelerinde 1560 yıllarında rastlamak mümkündür. Sonrada gundê Kapazyan oluşur ve Kürecik mezrası bu köyün sınırları içine alınır ve bundan sonra Kürecik mezrası köy olma hakını
kayıp eder ve yerini gundê Kapazyan alır. Bu yerleşim yerinde nüfusun kalabalığından dolayı 1857`de Kürecik bucağın merkezi gundê Kapazyandan kurulur ve 24 köy bağlanır. Kürecik
aşiretin ismi bucak olunca aşiret sistemi ortadan kaldırılmış bulunur ve bununla
başka aşiretlerde Kürecik bucağı sınırları içine alınır. Bundan sonra bu bölgede yaşıyan Türkü, Kürdü, Alevisi ve Sünnisi kendini Kürecikli olarak tanıtır. Osmanlı`nın keyfi politikasına göre Bucak merkezinin yeri ve yöneticileri degişir. Bucak müdürlügüne tespit edebildiğim şu şahıslar getirilir. Bu insanlar çevrede halk tarafında sevilen ve sayılan kişilerdir.
1 Körsüleymanli Kamber **Ağa ,
(Gundê Suleymanê Kor)
2.Bekirusakli Temir **Ağa, (Gundê
Bekran)
3. Kepez Köyü Satal **Ağa, (Gundê
Kapazyan)
4. Kasımoğlu Mehmet Ali, (Mehmet
Ali Oxçe), (Gundê Kasımon)

Bilindigi gibi bölgede Osmanlı hanedanı Böl-yönet polikası yürütmüş ve çıkarı için bu sayılan ve sevilen insanları karşı karşıya getirmiştir ve bir örnek Kürecik Boybeyi ailesinde olan Kasımoğlu Mehmet Ali (Mehmet Ali Oxce) olayı:

Êrxan (Akçadağ-Arxa) ve Kürecik çevresinde cesurluğuyla ün yapmış Alevi ve Kürd olan Kürecik`in Kasımoğlu (Mole Oxçe) Boybeyliğine 1889 yıllarında 18 Köy bağlatılır ve son
olarak Kasımoğlu Mehmet Ali Bucak yöneticisi olarak tayin edilir ve gundê Kasimon Bucak Merkezi olur. Osmanlı Devletininin son dönemlerinde giderleri büyük ölçüde artar ve gelirlerin ise hızlı düşer ve Kürecik halkına yeni ve zamlar yüklenir ve Halk bu vergileri veremez hale gelirler ve halk yoksullaşır ve o dönem (1915) Birinci Paylaşım (1.Dünya) savaşınin başladığıdır, Osmanlı, Ermeni halkına karşı büyük soykırım başlatır.
Osmanlı Hükümeti Mehmet Ali Oxçe`de (Kasımoğlu Mehmet Ali)de asker, at ve yiyecek istemektedir ve Mehmet Ali Oxçe`de Osmanlı Hükümetinin Kürtlere, Alevilere ve Ermeni halka
karşı olan baskıların katliyamların farkındadır ve Osmanlının istemlerini değerlendirmeden rededer ve gelen görevlileri kovar ve Osmanlı Hükümetiyle araları bozulur ve haber Harput Valiliğine bildirilir. Bunu fırsat bilen çevredeki bazı insanlar kendileri Osmanlı Hükümetinden medet umar ve Mehmet Ali Oxçe`de ayaklanacağını Osmanlıya beyan ederler. Bunu fırsat
bilen Osmanlı Mehmet Ali Oxçe`de hakkında ferman çıkartır ve üzerine askeriyeyi kaldırır.
Mehmet Ali Oxçe`de böyle bir olayın olacağını tahmin etmez ve Osmanlı ordusna karşı yenik düşer, yenik düşmesinin büyük payı bir kaç ispiyoncudan kaynaklanır ve o sıralarda Akçadağ ve Kürecik içinde ve çevresinde yaşıyan Ermeni halkına Mehmet Ali Oxçe`de katliyama karşı durur ve çok Ermeni`yi Osmanlı askerinin önünden saklar aynı zamanda Kürecik halkıdadestek sunar ve Ermeni Halkına sahip çıkarlar.

1915`de Harput`ta 25-26 yaşlarında olan Mehmet Ali Oxçe`de asılır. Mehmet Ali Oxçe`nin üzerine söylenen Kürecik halkinin ağıtları dilden dile dolaşır ve son dönemlerde Aşık Garip Dost Mamko Mamko ağıdını türküleştirir.
Kürecik asiretinin dışında başka asiretlerde Kürdistan'ìn doğu bölgelerinden kopmuş ve buraya yerleşmişlerdir. Balan asireti, Şemsikan asireti (Sinamilan asiretin bir kolu olduğu söylenir), Bekran aşireti, Harunan aşireti, Atmi aşireti, Zeynikon aşireti. Günümüzde ise Kürecik Bucak
değildir. 1980`li yıllardan sonra köy statüsüne alınmış ve Akçadağ`a bağlanmıştır. Kürecik aşiretinin bulunduğu köyler.

Kürtce - Türkce isimleri

1. Gundê Kapazyan
( Kepez Köyü son Bucak Merkezi idi )
2. Gundê Topkinen ( Aksüt Köyü )
3. Gundê Bekran ( Bekiruşağı Köyü )
4. Gundê Bulam / Balam ( Çakılpınar Köyü )
5. Gundê Çavurma (Çevirme Köyü)
6. Gundê Torica (Darıca Köyü
7. Gundê Hesenkar ( Demirciler Köyü )
8. Gundê Suleymanê Kor (Körsüleyman/Durluova
Köyü)
9. Gunde Hocon (Dutlu)
10. Gundê Şamişkan /Semsik ( Güneşli köyü )
11. Gundê Kelan ( Gürkaynak Köyü )
12. Gundê Hornon ( Harunusağı Köyü )
13. Gundê Kegan ( Kahyali Köyü )
14. Gundê Kasimon ( Kasimusagi Köyü )
15. Gundê Kozluca ( Belediyelik ) bir Türk ve
Sünni köydür (içlerinde
Türkleşmiş birkaç Kürd kabilesi
bulunmaktadır).
16. Gundê Mamatolen ( Ortaköy )
17. Gundê Amokon ( Taşevler Köyü )
18. Gundê Kubaton ( Tataruğagı Köyü )
19. Gundê Kalik ( Kol Köyü )
20. Gundê Kajikon ( Yayimli Köyü )
21. Gundê Xançerliyon ( Hançerli Köyü )
22. Gundê Dumokon ( Dümüklü Köyü )
23. Gundê Keranon ( Ikinciler köyü )
24. Gundê Çirlon ( Yenipinar Köyü )
25. Gundê Bayramon ( Bayramuşağı Köyü )
Osmanlilar aşağılamak amcıyla bir
çok köy isminin sonuna uşak kelimesi
eklemiştir.
Mehmet Ali Oxçe (Kasimoğlu Mehmet
Ali) üzerine olan ağıtlardan bir tanesi
şöyledir.

MAMKO
Biner atın iyisine
Sürer yolun kıyısına
Harput’ta bir genç asmışlar
Haber verin dayısına
Mamko Mamko Memed Ali
Heval rindo çi delali
Ciran ji derdan dinali
Genco, bistuçar sali
Geceden baskin bastilar lo
Dar agacına astılar
Kasimoglu Memed Ali
Bayramda kurban kestile
Mamko Mamko Memed Ali
Heval rindo çi delali
Ciran ji derdan dinali
Genco, bistuçar sali
Bir seherin şafağında
Gitti gencecik çagında
Körpe gelin kadan alsın
Kundağında kucağında
Mamko Mamko Memed Ali
Heval rindo çi delali
Ciran ji derdan dinali
Genco, bistuçar sali.
Cavkani: Gelê Kürecikê
Dipnot:
* Akçadağın halk tarafında yoğun söylenen bir isim daha vardır oda Arğa / Arxa`dir
** Yukarıda söz edilen ağalar ne geniş toprakları ne de denetimlerinde köy vardır. Çevrede sevilip sayıldığında Ağa denilmiştir.
Kaynaklar: 1. Kürecik, H. Nedim Şahhüseyinoğlu, Sanat Yapım Yayınları 1989 Ankara 2. Tarihteki ilk Türkçe Ansiklopedide Kürdistan ve Kürdler, Deng Yayınları, Istanbul 3. Kanuni devri Malatya Tahrir defteri (1560), Ankara 1983, Gazi Üniversitesi Yayınları.




KAYNAK : www.birnebun.com/ KOVARA BIRNEBUN

Hiç yorum yok:

  © Blogger template 'Minimalist H' by Ourblogtemplates.com 2008

Back to TOP